သျှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် စစ်ရေးပဋိပက္ခများကြောင့် မြို့နယ်အများစုတွင် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်ခြင်း မရှိသော်လည်း အချိုးကျကိုယ်စားပြု PR စနစ်ဖြင့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခွဲတမ်းရရှိရေး နိုင်ငံရေးပါတီများ မျှော်လင့်နေကြောင်း စုံစမ်းသိရသည်။

စစ်ကော်မရှင် ကျင်းပနေသည့် ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရောနှောထားသော ကိုယ်စားလှယ်အချိုးကျစနစ် (MMP) ကျင့်သုံး၍ အမျိုးသားလွှတ်တော်နှင့် ပြည်နယ်/တိုင်း လွှတ်တော်များအတွက် နိုင်သူအကုန်ယူစနစ် (FPTP) နှင့် အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ် (PR) ဖြင့် မဲဆန္ဒနယ်များ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသည်။

သျှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်အတွက် အချိုးကျကိုယ်စားပြု PR စနစ်ဖြင့် ကျင်းပမည့် မြို့နယ်/ ခရိုင်များကို စုပေါင်း၍ မဲဆန္ဒနယ် (၆) ခု သတ်မှတ်ထားခြင်းကြောင့် ရွေးကောက်ပွဲမကျင်းပနိုင်သည့် မြို့နယ်များအတွက်လည်း အကျုံးဝင်နေပြီး ထိုနယ်မြေများအတွက် နိုင်ငံရေးပါတီများမှ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ အချိုးကျ ခွဲတမ်းရရှိနိုင်ရေး မျှော်လင့်ထားကြောင်း သိရသည်။

“အချိုးကျစနစ် PR လည်း ပါတော့ သျှမ်းမြောက်အတွက် နောင်ချို၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ တန့်ယန်း၊ မိုင်းရယ်နဲ့ ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ နမ့်ဆန်၊ မန်တုံ၊ နမ္မတူ၊ မိုးမိတ်၊ မဘိမ်း ဒီ ၁၀ မြို့နယ်မှာ အချိုးကျစနစ်နဲ့ ပါတီတွေဘက်က ကိုယ်စားလှယ်လောင်း စာရင်းတင်ထားတာ ရှိတယ်။ ရတဲ့ မဲအရေအတွက်ပေါ် မူတည်ပြီး ပါတီတွေက ခွဲယူရမှာ။ အဲ့ဒီကနေ ကိုယ်စားလှယ် ၃ ယောက်လား ၅ ယောက်လား အဲ့လိုမျှော်လင့်လို့ ရတာပေါ့” ဟု သျှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်နေသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း တစ်ဦးက သျှမ်းသံတော်ဆင့်ကို ပြောသည်။

သျှမ်းပြည်အတွင်း ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပနိုင်သည့် (၃၈) မြို့နယ်တွင် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (USDP)၊ ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (SNDP ကျားဖြူပါတီ)၊ ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ (PNO) နှင့် ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဒီမိုကရေစီပါတီ (DNDP) တို့မှာ အဓိက ပြိုင်ဘက်များ ဖြစ်ကြသည်။

သို့သော် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ USDP မှ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများသည် မဲရုံတွင် ပြည်သူများပေးသည့် မဲရလဒ်အရ ရှုံးနိမ့်နေသော်လည်း တပ်တွင်းကြိုတင်မဲများဖြင့် အနိုင်ရခဲ့ကြောင်း ပြိုင်ဘက်ပါတီများမှ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများက ပြောဆိုနေကြသည်။

ပြည်နယ်/တိုင်း လွှတ်တော်အတွက် တစ်မြို့နယ်လျှင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် နှစ်ဦးကျ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရန် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်းကြောင့် ပြောင်းလဲလိုက်သည့် ရွေးကောက်ပွဲစနစ်တွင် တစ်ဦးကို FPTP စနစ်နှင့် ကျန်တစ်ဦးကို PR စနစ်ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်မည် ဖြစ်သည်။

သျှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်အတွက် မြို့နယ်/ခရိုင်များကို စုပေါင်း၍ အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ် PR ဖြင့် ကျင်းပမည့် မဲဆန္ဒနယ် (၆) ခု သတ်မှတ်ထားပြီး လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် (၅၅) ဦးကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်မည်ဟု ၂၀၂၅ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်တွင် UEC မှ ကြေညာထားသည်။

သျှမ်းပြည်ရှိ ၅၅ မြို့နယ်အနက် ၃၈ မြို့နယ်၌သာ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်ပြီး မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်တပ်များ (TNLA ၊ MNDAA ၊ KIA ၊ UWSA) ထိန်းချုပ်ထားသည့် (၁၇) မြို့နယ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ မကျင်းပကြောင်း စစ်ကော်မရှင်လက်အောက်ခံ UEC က ယမန်နှစ် ၂၀၂၅ စက်တင်ဘာလ (၁၄) ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

အလားတူ ပလောင်နှင့် ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ မဲဆန္ဒနယ်များတွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်အတွက် နိုင်သူအကုန်ယူ FPTP စနစ်ဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပနိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်လက်အောက်ခံ UEC က ထုတ်ပြန်ထားသည်။

သျှမ်းပြည်အတွင်း ကျင်းပသော စစ်ကော်မရှင် ရွေးကောက်ပွဲ၌ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်နေသည့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၁၂) ခု ရှိပြီး ပြည်ထောင်စုအဆင့် ယှဉ်ပြိုင်နေသည့် (၆) ပါတီ၊ ပြည်နယ်အဆင့် ယှဉ်ပြိုင်နေသည့် (၆) ပါတီတို့ ဖြစ်သည်။

စစ်ကော်မရှင်လက်အောက်ခံ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှ ပြောင်းလဲကျင့်သုံးနေသည့် ရွေးကောက်ပွဲစနစ်ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာမည့် တိုင်း/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များတွင် အချိုးကျကိုယ်စားပြု PR စနစ်ဖြင့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များကို မည်သို့ဆုံးဖြတ်ပြီး ရွေးကောက်တင်မြောက်မည်မှာ အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်နေကြောင်း နိုင်ငံရေးလေ့လာသူများက သုံးသပ်ပြောဆိုသည်။

လက်ရှိတွင် နိုင်သူအကုန်ယူစနစ် FPTP ဖြင့် အနိုင်ရသည့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်စာရင်းများကို UEC မှ တရားဝင် ကြေညာထားသော်လည်း အချိုးကျကိုယ်စားပြု PR စနစ်ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည့် အမျိုးသားလွှတ်တော်နှင့် သျှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်အတွက် အနိုင်ရ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများကို ကြေညာခြင်း မရှိသေးဘဲ ရွေးကောက်ပိုင်း (၃) ပိုင်းစလုံး ပြီးဆုံးမှသာ ကြေညာနိုင်ဖွယ် ရှိနေသည်။