တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အချင်းချင်းကြောင့် တစ်နှစ်နီးပါး စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်နေရတဲ့ ကျောက်မဲမြို့နယ် ဟူးစွန်ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လက်ရှိချိန်ထိ နေရပ်သို့ မပြန်နိုင်သေးပဲ ဒေသတွင်း မိုင်းလင်းရှင်းရေး အကြောင်းပြချက် နဲ့ လက်နက်ကိုင် တစ်ချို့က နေရပ်သို့ အိမ်ပြန်ခွင့်မပေးကြောင်း နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကျောက်မဲမြို့နယ် စစ်ရှောင်အရေး ဝင်ရောက်ကူညီပေးသူ တစ်ဦး ကို သျှမ်းသံတော်ဆင့် သတင်းထောက် နန်းဒေဝီ က ဆက်သွယ်မေးမြန်းထားပါတယ်။

မေး။ ။ သျှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကျောက်မဲမြို့နယ် ဟူးစွန်ကျေးရွာအုပ်စုက လက်ရှိ ရွာတွေလည်း ပျက်သလို လူနေတာတွေလည်းမရှိဘူး။ တိုက်ပွဲလည်း မဖြစ်တော့ ပြည်သူတွေ ဘာကြောင့် ပြန်မနေတာရှင့်။

ဖြေ။ ။ ဘယ်လိုပြောရမလဲဆိုတော့ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် RCSS နဲ့ SSPP၊ TNLA တို့ကြားထဲက ဖြစ်တဲ့ ပြဿနာတွေ။ အဲ့ဒီဖြစ်တဲ့ တိုက်ပွဲတွေကြောင့် စစ်ရှောင်တွေ ရှောင်ထွက်လာတယ်။ နောက်ပိုင်း RCSS က တပ်ဆုတ်ပေးရတဲ့ အနေအထားဖြစ်တယ်။ တပ်ဆုတ်ပြီးတော့ ရွာသားတွေက မပြန်နိုင်ဘူး။ မပြန်နိုင်ဆိုတာကလည်း မပြန်ရဲတာ။ အဲ့ဒါကြောင့်မလို့ ရွာပျက်လို ပုံစံ ဖြစ်နေရတဲ့ အနေအထားရှိတာပေါ့။

မေး။ ။ လက်ရှိ အခြေအနေ ကကော တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်ပွားသေးလားရှင့်။

ဖြေ ။ ။ အခုက တိုက်ပွဲမရှိတော့ဘူး။ တိုက်ပွဲမရှိလည်း တစ်ဖက်က တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတွေ ရှိနေတဲ့အတွက်ကြောင့် ပြည်သူတွေ မပြန်ရဲတဲ့ အနေအထားရှိတယ်။

မေး ။ ။ အိမ်တွေမှာ စာတွေရေးထားတာ တွေ့ရတာကတော့ ရှမ်းဘာသာ စကားမပြောရဘူး။ တခြား တိုင်းရင်းသား ဘာသာစကားပဲပြောရမယ်။ အဲ့လိုတွေ ရေးထားတာ တွေ့ရတယ်။ အဲ့ဒါက ဘယ်ရွာကလဲ မသိဘူးနော်။

ဖြေ။ ။ ကျနော် ကိုယ်တိုင်လဲ မတွေ့ဖူးဘူး။ မတွေ့သေးတာပေါ့နော်။ တိုင်းရင်းသား တစ်ဖက်က တခြား ဘာသာစကားပဲ သင်ရမယ်။ တခြားဘာသာစကားမသင်ရဘူးဆိုတာ ကျနော် မမြင်ဘူးဗျ။ သူများ ပြောတာပဲ ကြားရတယ်။ ပြောချင်တာက ကျနော် ကိုယ်တိုင် ကိုယ်ကျ မမြင်ရဘူး အဲ့ဒါတွေက။

မေး။ ။ ခုလက်ရှိ အဲ့ဒီဒေသခံက သူတွေ ဘယ်ရောက်သွားပြီလဲရှင့်။

ဖြေ ။ ။ အဲ့ရွာက ဒေသခံတွေက ကျောက်မဲ စစ်ဘေးရှောင်စခန်းမှာ ရှမ်းစာပေ နဲ့ ယဥ်ကျေးမှုမြေနေရာမှာ လာနေတာရှိတယ်။ အိမ်ငှားနေတာ ရှိတယ်။ တစ်ချို့တွေက တောင်ကြီးဘက် သွားရောက် ခိုလှုံနေတာရှိတယ်။

မေး။ ။ ခုလက်ရှိချိန်ထိ သူတို့ ထွက်ပြေးတာ ဘယ်လောက်ကြာသွားပြီလဲရှင့်။

ဖြေ ။ ။ တစ်နှစ်နီးပါးလောက်ရှိသွားပြီ။ ပြီးခဲ့တဲ့ (၂၀၂၁) ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလောက်ကတည်းက ထွက်ပြေးခဲ့တာ။ (၁၀) လကျော်ထဲမှာ ရှိနေပြီ။ တစ်နှစ်နီးပါးလောက်ရှိနေပြီ။

မေး။ ။ အခုလက်ရှိ စစ်ရှောင်တွေက ဘယ်လို စားသောက်နေထိုင်နေကြတာလဲ။

ဖြေ ။ ။ ရှမ်းစာပေ ယဥ်ကျေးမှု မြေနေရာမှာ ရောက်နေတဲ့ စစ်ရှောင်တွေကတော့ အဓိက ထောက်ပံ့ထားတာကတော့ (WFP နဲ့ Save the children) ကအဖွဲ့တွေ လာရောက်ထောက်ပံ့တာတွေရှိတယ်။ မြို့ပေါ် အိမ်ငှားလာနေတာကအစ ထောက်ပံ့တာတွေရှိတယ်။ တောင်ကြီးဘက် ရောက်သွားတဲ့ဟာတွေကတော့ ကျနော်တို့ မသိရဘူးဗျာ့။ အဆက်အသွယ်မရဘူး။

မေး။ ။ တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားတာတွေလည်း မရှိတော့တဲ့အချိန်မှာ ဘာကြောင့် စစ်ရှောင်တွေက မိမိနေရပ်ကို မပြန်သေးတာလဲ။

ဖြေ။. ။ မပြန်နိုင်တဲ့ အကြောင်းအရင်းကလည်း ရှင်းရှင်းပြောရင် အဓိက ကတော့ ဟူးစွန်နယ်တစ်ဝိုက်က ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်လာတဲ့ နယ်တစ်ဝိုက်မှာ တစ်ချိန်တုန်းက RCSS က တပ်ချထားတဲ့နေရာ ရှိတယ်။ တပ်ချထားတဲ့ အနေအထားရှိခါကျတော့ တစ်ဖက်က တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် ပြန်ဝင်လာတဲ့ခါကျတော့ မလုံ ကြတာပေါ့နော်။ မလုံတော့ မပြန်ရဲကြတဲ့ အနေအထားရှိတာပေါ့နော်။ တစ်ဖက်က ရှိနေတဲ့ SSPP နဲ့ TNLA ကလည်း သူတို့ကို ချိတ်ဆက်မေးမြန်းတဲ့အချိန်ကျတော့ သူတို့ မိုင်းရှင်းလင်းရေးတွေ လုပ်နေပါတယ်။ ဘာညာ အဲ့ဒီအကြောင်းပြချက်နဲ့ ပေးမပြန်တဲ့အနေအထားမှာ ရှိနေပါတယ်။

မေး။ ။ သဘောကတော့ SSPP နဲ့ TNLA တို့က ပေးမပြန်သေးတာလား။

ဖြေ ။ ။ တစ်ဖက်ကတော့ ပြန်ကြည့်တယ်။ အပေါ်ကတော့ ကျနော်တို့ SSPP တို့ TNLA တို့နဲ့ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်နေဆဲပါ။ တစ်ဖက်အသံ မေးကြည့်လိုက်တဲ့ချိန်ကျတော့လည်း မိုင်းရှင်းလင်းရေးတွေ လုပ်နေတာတွေ အဲ့ဒါတွေ အကြောင်းပြချက်နဲ့ လောလောဆယ် ပြန်လို့မရတဲ့ အနေအထားမှာ ရှိနေပါတယ်။

မေး။ ။ ဟူးစွန်ကျေးရွာကို ပြန်မယ်ဆိုရင် သျှမ်းဘာသာ စကားမပြောရဘူး။ တခြားဘာသာစကားပဲ ပြောရမယ်ဆိုတာ ပြောသံတွေကြားနေရတယ်။ အဲ့ဒါ ဟုတ်ပါသလား။

ဖြေ။ ။ အဲ့ဒါတော့ ကျနော်တို့လည်း မကြားရဘူး။ တောင်ပေါ်ဒေသပြန်တယ်။ ကိုယ့်ရပ်ရွာကို ပြန်လို့ရှိရင် တခြားဘာသာ စကားပြောရမယ်ဆိုတာ အပြင်က အပြောပဲ ရှိကြတာ။ ဘယ်လိုပြောမှာတုန်းဆိုတော့ ဒါက ခြိမ်းခြောက်တဲ့ဟာဖြစ်ရင်လည်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်မယ်။ ကိုယ်ကိုယ်တိုင် ကိုယ်ကျတော့ မြင်ခဲ့ရတယ်။ တွေ့ခဲ့ရတယ်ဆိုတာ မရှိပါဘူး။

မေး ။ ။ ကျောက်မဲ သျှမ်းစာပေမှာဆိုရင် အခု စစ်ရှောင်လူဦးရေက ဘယ်လောက် ရှိသွားပြီလဲရှင့်။

ဖြေ။ ။ အိမ်ထောင်စု အနေနဲ့ (၅၄) စု ရှိတယ်။ ကျား၊ မ လူငယ် လူကြီး အကုန်လုံး (၁၈၅) ရှိတယ်။

မေး။ ။ သူတို့ပြန်ဖို့ အစီအစဥ် က ဘယ်လိုရှိပါသလဲရှင့်။

ဖြေ ။ ။ ပြန်တော့ ပြန်ချင်ပါတယ်။ ခဏက ကျနော် ပြောသလို အနောက်မှာက မိုင်းရှင်းလင်းရေးတွေ လုပ်ရမယ့် ကိစ္စတွေရှိတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ (၃) လ (၄) လ တုန်းကဆို အိမ်ပြန်ကြည့်တဲ့သူတွေရှိတယ်။ ပြန်လို့မရတဲ့ အနေအထားရှိတယ်။ မိုင်းရှင်းလင်းလုပ်ဖို့လိုတယ်။ ၂ ဘက်အဖွဲ့အစည်း ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်နေဆဲပါ။ သူတို့ အကြောင်းပြချက်က ဒါပါပဲ။

မေး။ ။ အခုချိန်ထိ စစ်ရှောင်တွေက ရွာတွေ မပြန်ဘဲနဲ့ စစ်ရှောင်စခန်းမှာ နေရတာ ဘယ်လို အခြေနေရှိလဲရှင့်။

ဖြေ ။ ။ အိမ်ပြန်လို့မရသေးတဲ့ အနေအထား။ ပြန်ကြည့်တယ် ပြန်လို့မရဘူး။ ပြန်လို့မရတဲ့ အနေအထားက ခနက ပြောသလိုပါပဲ။ သူတို့က ပြန်ချင်တာပေါ့လေ။ ကိုယ့်ရပ် ကိုယ့်ရွာ သူတို့ကတော့ ပြန်ချင်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ပြန်လို့မရတဲ့အနေအထားရှိတဲ့အတွက်ကြောင့်မလို့ သူတို့အတွက် အခက်အခဲပါပဲ။ အခုကတော့ ငြိမ်သက်နေတာပေါ့နော်။ တောင်ပေါ်ဒေသလည်း တိုက်ပွဲမရှိခဲ့ဘူး။ ငြိမ်နေတဲ့အနေအထားရှိနေတာပေါ့နော်။ ဒါပေမယ့် မပြန်ရဲကြတာ။

မေး။ ။ မပြန်ရဲဘူးဆိုတော့ ဟူးစွန်ကျေးရွာဘက်မှာ ဘယ်တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တွေ သွားလာလှုပ်ရှား နေကြ တာလဲရှင့်။

ဖြေ။ ။ အဓိက ကတော့ TNLA နဲ့ SSPP တို့ လှုပ်ရှားရာ ဒေသပေါ့နော်။

မေး။ ။ သက်ဆိုင်ရာ တပ်ဖွဲ့ကကော ရွာသားတွေ ပြန်ဖို့အတွက် လာပြောတာတွေရှိပါသလား။

ဖြေ ။ ။ အခုချိန်ထိတော့ SSPP ကတော့ အစောပိုင်း တုန်းကတော့ လာပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လာတယ်ဆိုပေမယ့်လည်း အမြဲတမ်း အစီရင်ခံစာတင်နေရတယ်။ အနေအထားမှာရှိတယ်။ ခုချိန်ထိတော့ အကြောင်းပြန်ကြားဖို့က မရှိသေးဘူး။ စာရင်းလာကောက်တယ်။ သူတို့က အိမ်ပြန်ချင်လား ဘာညာ မေးမြန်းတာတွေတော့ရှိတယ်။ အခုချိန်ထိ အကြောင်းပြန်ကြား တာတော့ မရှိဘူး။

မေး ။ ။ နောက်ဆုံးအနေနဲ့ ဘာများ ဖြည့်စွက်ပြောချင်ပါသလဲရှင့်။

ဖြေ ။ ။ နေရာ ဒေသ အေးချမ်းပြီး တည်ငြိမ်သွားပြီဆိုလို့ရှိရင် အဓိက ကတော့ ပြည်သူတွေ နေရပ်ပြန်နိုင်ဖို့အတွက် အဓိက စိတ်ပါဝင်စားပြီးတော့ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးဖို့ ဘယ်အဖွဲ့အစည်းမဆို ပြောချင်ပါတယ်။

အခုလို အချိန်ပေးဖြေကြားပေးတဲ့အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ရှင့်။