လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟများ ပယ်သတ်ရန် ဟောပြောဆုံးမလေ့ရှိသည့် ဘုန်းတော်ကြီးများ သီတင်းသုံးရာ ဘုန်းကြီးကျောင်းသည် ယခုတော့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟများနှင့် ပြည့်နှက်၍ အဆီပြန်နေသည့် မျက်နှာများဖြင့် စည်ကားနေသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ ဦးထိပ်ထားရာ ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် လောင်းကစားဝိုင်းများကို ရိုးရာဓလေ့ မျက်နှာဖုံးစွပ်၍ ထည့်သွင်း ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်မှာ အစဉ်အလာကဲ့သို့ ဖြစ်နေလေပြီ။

ထိုင်းနယ်စပ်မြို့ ဖြစ်သည့် တာချီလိတ်မြို့တွင် မိုးလေကင်းလွတ်သည်နှင့် ဘာသာရေး အရ သင့်တော်မှုမရှိသည့် လောင်းကစား ဝိုင်းများကို ဘုန်းကြီးကျောင်းဝန်းများ အတွင်း ဥပဒေမဲ့ ရက်ရှည် ပြုလုပ်နေသည်။

“တာချီလိတ်က သျှမ်းဘုန်းကြီးကျောင်း တချို့မှာ လောင်းကစားကို အဓိကထားပြီး ပွဲတွေကို တနှစ်မှာ ကျောင်း တကျောင်းကို ၃ ပွဲ နှုန်း အနည်းဆုံး ကျင်းပပါတယ်။ ကျင်းပချိန်က အနည်းဆုံး ၁၅ ရက်လောက်ရှိပြီး ပြဿနာမပေါ်ရင် ရက်တိုးလို့ တလလောက်ထပ်ကျင်းပပါတယ်” ဟု တာချီလိတ်မြို့ ဒေသခံ တစ်ဦးက ပြောသည်။

တာချီလိတ်မြို့သည် မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ်ဒေသ မြို့ဖြစ်သည့်အလျှောက် တရားဝင် သာမက တရားမဝင် ကုန်စည် ကူးသန်းရောင်းဝယ် ဖောက်ကားရာ နယ်စပ်မြို့ ဖြစ်၍ ဒုစရိုက် သမားများ ခြေရှုပ်သည့် ဒေသဖြစ်သဖြင့် လုယက်မှုများလည်း မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် တိုင်းပြည်အတွင်း အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေး ဖရိုဖရဲ ဖြစ်လာခြင်းကြောင့် တာချီလိတ်မြို့ ဘုန်းကြီးကျောင်းဝန်းများ အတွင်း လောင်းကစားဝိုင်း ဖွင့်လှစ်နေသည်မှာ ထူးခြားသည့်ဖြစ်စဉ် မဟုတ်တော့ဟု မြို့ခံများက ဆိုသည်။

ဝါမကျွတ်မီ သြဂုတ်လပိုင်းမှစ၍ တာချီလိတ်မြို့ရှိ ပါဆတ်ကျောင်း၊ လွန်းကျိုင်းကျောင်း၊ ဝိန်းကျောက်ကျောင်း နှင့် တော်ကော့ပြင်ကျောင်းဝန်းများ အတွင်း ပြုလုပ်နေသည့် လောင်းကစားဝိုင်းများမှာ လအတန်ကြာပြီ ဖြစ်သော်လည်း ယခုအချိန်ထိ ပိတ်သိမ်းခြင်း မရှိဘဲ ဖွင့်လှစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်ဟု ဒေသခံများက ပြောဆိုသည်။

လောင်းကစားများ ပြုလုပ်နေသည့် ဘုန်းကြီးကျောင်း အများစုတွင် ကျောင်းထိုင် ဆရာတော်များ အနေဖြင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ ပြောဆိုပိုင်ခွင့် အာဏာ မရှိဘဲ ဂေါပကအဖွဲ့ကသာ ဦးဆောင် ညွန်ကြား လုပ်ကိုင်နေသည်ဟု ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် နီးစပ်သည့် ဒေသခံများ ပြောသည်။

ပွဲလုပ်မည့် ကန်ထရိုက်ကလည်း ဂေါပကအဖွဲ့များနှင့် အပေးအယူ လုပ်လေ့ရှိပြီး ဂေါပကအဖွဲ့ ခွင့်ပြုမှသာ လောင်းကစားပွဲ ပြုလုပ်ခွင့်ရသည်ဟု ဆိုသည်။

ထိုသို့ လောင်းကစားပွဲများ ပြုလုပ်မည့် ပွဲကန်ထရိုက်တွင် ဒေသအာဏာပိုင်၊ စစ်ဗျူဟာမှူး၊ ထွေအုပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ရပ်ကွက်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ ပါဝင်သကဲ့သို့ လူမိုက် အုပ်စုများလည်း ပါဝင်နေသည်။

တာချီလိတ်မြို့ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် လောင်းကစားပွဲ ကန်ထရိုက် လုပ်ပိုင်ခွင့်ရသည့် အဖွဲ့ ၂ ဖွဲ့ရှိပြီး ယင်းတို့က စစ်ကောင်စီ အလိုကျ လုပ်ဆောင်ပေးသဖြင့် လောင်းကစား လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို စစ်ကောင်စီ လက်အောက်ခံ ရဲတပ်ဖွဲ့က ခွင့်ပြုထားသည်ဟု တာချီလတ်မြို့ခံ အသက် ၄၀ ကျော် အမျိုးသား တစ်ဦးကပြောသည်။

“တာချီလိတ်မှာ သျှမ်းဘုန်းကြီးကျောင်းပွဲ ကန်ထရိုက် လုပ်ခွင့်ရတဲ့ အဖွဲ့ ၂ ဖွဲ့ရှိပါတယ်။ သားကြီး (စိုးလင်း)နဲ့ သမင် (မြင့်နိုင်စိုး) အဖွဲ့ ၂ ဖွဲ့ပါ။ ၂ ဖွဲ့လုံးကတပည့် ၅၀ လောက် အနည်းရှိတဲ့ ဂိုဏ်းစကားလူမိုက် အဖွဲ့မို့ ရဲတပ်ဖွဲ့နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပုလင်းတူဗူးစို့ အဖွဲ့တွေပါပဲ” ဟု ၎င်းကပြောသည်။

တာချီလိတ်မြို့ရှိ လောင်းကစားပွဲ ကန်ထရိုက်များကို ဂိုဏ်းစကား ခေါင်းဆောင်ဟု နာမည်ကျော်သူ စိုးလင်းနှင့် မြင့်နိုင်အောင် တို့က ဥ◌ီးဆောင်ပြီး ၄◌င်းနာမည်ရင်းများ အစား အများအားဖြင့် သားကြီးနှင့် သမင် ဟု လူသိများကြသည်။

ဘုန်းကြီးကျောင်း ပွဲကန်ထရိုက်ရန် အတွက် ဂေါပကအဖွဲ့များနှင့် အဓိကထား ပြောဆိုညှိနှိုင်းလေ့ရှိရာ ပွဲတပွဲ ဖြစ်မြောက်လျှင် ရန်ပုံငွေ အနေဖြင့် ကျောင်းအနေအထားပေါ် မူတည်ပြီး အနည်းဆုံး ဘတ်ငွေ ၅ သိန်း ထည့်ပေးရသည်ဟု ဂေါပကအဖွဲ့နှင့် နီးစပ်သူထံမှ သိရသည်။

ထို့အတူ သက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင် အဆင့်ဆင့်ကိုလည်း လိုင်းကြေး အနေဖြင့် ဘတ် ၆ သိန်း ပေးကမ်းရကြောင်း၊ ၁၅ ရက်စာ ပွဲတပွဲ ဖြစ်ရန် အနည်းဆုံး ဘတ် တသန်းကျော် ကုန်ကျကြောင်း ဆိုသည်။

ဘုန်းကြီးကျောင်းဝန်းအတွင်း ပြုလုပ်သည့် လောင်းကစားဝိုင်းများတွင် ပိုက်ကျူး၊ လေးကောင်ဂျင်၊ ရှမ်းကိုးမီး၊ ဖဲနှင့် အန်းဂလုံး ၆ ကောင်တို့ ပါဝင်သည်။ ထိုပွဲများတွင် ငွေကြေး အဆင်ပြေသူများ၊ လူလတ်တန်းစားများ သာမက လက်လုပ်လက်စား များပါ လာရောက် လေင်းကစားကြသည်ဟု တာချီလိတ်မြို့ဒေသခံ အမျိုးသားတစ်ဦးက ပြောသည်။

“ပွဲခင်းထဲ လောင်းကစားဝိုင်းတွေ အနေနဲ့က ပိုက်ကျူး၊ လေးကောင်ဂျင်၊ ရှမ်းကိုးမီး၊ ဖဲနဲ့ အန်းဂလုံး ၆ကောင် ဆော့ကြတယ်။ ဘတ်ငွေ တထောင်တန်အုပ်တွေနဲ့ သိန်းရာဂဏန်းအထိ ရိူးမန်းနီးပြပြီး ဆော့နေတဲ့ သူဌေးတွေ အုပ်စု တခုံထဲထားပြီး ရာခိုင်နူန်း အကောက်ကောက်စားတာနဲ့တင် တည ဘတ် ၅ သိန်းလောက်ရတယ်။ လေးကောင်ဂျင်လည်း တခုံထဲ ဖွင့်ပြီး အကောက်ဘဲစားတာ” ဟု ၎င်းကဆိုသည်။

လောင်းကစားဝိုင်းနှင့် အတူ ကျွဲကူးရေပါ အရက်သေစာ သောက်စားမှု၊ မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲမှု စသည်ဖြင့် ကျွဲကူးရေပါ ဖြစ်နေသည်ဟု ပြောဆိုသည်။

လောင်းကစားကြောင့် အကြွေးတင်ပြီး အိမ်ပေါင်၊ ကားပေါင်ကာ စီးပွားပျက်၊ စားရိတ္တပျက်ပြား သွားရသူများ မရေမတွက်အောင် ရှိနေသည်ဟု ထိုအမျိုးသားတစ်ဦးက ဆက်ပြောသည်။

ယင်းအခြေအနေများကြောင့် လောင်းကစားဝိုင်းများ အတတ်နိုင်ဆုံး တားဆီးပတ်ပင်သင့်ကြောင်း ဒေသခံများက တောင်းဆိုသည်။

“တာချီလိတ် နယ်စပ်မှာ အရိုးစွဲနေတာ တခု ဖြစ်ပြီး မိသားစုအလိုက် စီးပွားပျက် စာရိတ္တ ပျက်ပြားပြီး ခိုးဆိုးလုနိုက်တွေ များပြားလာတာကြောင့် လောင်းကစား တွေကို အတတ်နိုင်ဆုံး တားဆီးပိတ်ပင်သင့်ပါပြီ” ဟု အသက် ၅၀ကျော်အရွယ် ဒေသခံ အမျိုးသားက ပြောဆိုသည်။

သို့သော် ခေတ်ပျက်နေချိန် စစ်ကောင်စီနှင့် တကွ လက်ပါးစေ တသိုက် အနေဖြင့် လောင်းကစားနှင့် မူးယစ်ဆေး ကဲ့သို့ ငွေရလွယ်သည့် လုပ်ငန်းများကို လက်လွှတ်လိမ့်မည် မဟုတ်ဟု မြို့ခံအများစုက ယုံကြည်နေကြသည်ဖြစ်ရာ လောင်းကစားဝိုင်းများ ဆက်လက် စည်ကားနေမည်သာ ဖြစ်သည်။