ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့က စတင်အသက်ဝင်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက်တွင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိပါးနှောင့်ယှက်မှုဆိုသည့် စကားရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ပိုမိုတိုးချဲ့ထားပါသည်။

အဆိုပါပြင်ဆင်ချက်ထဲတွင် စကားလုံးများ၊ အပြုအမှုများ၊ ချောင်းမြောင်းမှုနှင့် အွန်လိုင်းပေါ်မှ လုပ်ဆောင်ချက်များ အကျုံးဝင်မည်ဖြစ်သည်။

ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဥပဒေသစ်အရ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိပါးနှောင့်ယှက်မှုများတွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိတွေ့မှုများသာမက အောက်ပါအချက်အလက်များလည်း အကျုံးဝင်မည် ဖြစ်သည်။

• နှုတ်ဖြင့် ပြောဆိုခြင်း (ဥပမာ – လှောင်ပြောင်ခေါ်ဝေါ်ခြင်း၊ တစ်စုံတစ်ယောက်၏ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ပတ်သက်၍ မှတ်ချက်ပြုခြင်း)
• ကိုယ်အမူအရာ (ဥပမာ – စိုက်ကြည့်ခြင်း/ ငေးကြည့်ခြင်း၊ လေချွန်ခြင်း)
• ချောင်းမြောင်းခြင်း သို့မဟုတ် နောက်ယောင်ခံ လိုက်ခြင်း (ဥပမာ – တစ်စုံတစ်ယောက်နောက်သို့ လိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် အမြဲတစေ အနှောင့်အယှက်ပေးခြင်း)
• ကွန်ပျူတာစနစ်များမှတစ်ဆင့် လုပ်ဆောင်ခြင်း (ဥပမာ – စာပို့ခြင်း၊ မှတ်ချက်ပေးခြင်း)

အဆိုပါ အပြုအမူများသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ သဘောသက်ရောက်နေပြီး ကျူးလွန်ခံရသူကို စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခြင်း၊ စိတ်ပျက်စေခြင်း၊ အရှက်ရစေခြင်း၊ ကြောက်ရွံ့စေခြင်း သို့မဟုတ် မလုံမခြုံ ခံစားရစေခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်စေပါက ပြစ်မှုမြောက်နိုင်ပါသည်။

ရာဇဝတ်မှုမြောက်နိုင်သော အပြုအမှု (၅) မျိုး

(၁) နှုတ်ဖြင့် ထိပါးနှောင့်ယှက်ခြင်း (Verbal harassment) – လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြောအဆိုများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ တစ်စုံတစ်ဦး၏ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ပတ်သက်၍ မှတ်ချက်ပြုခြင်း သို့မဟုတ် မလိုအပ်ဘဲ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ မေးခွန်းများ မေးမြန်းခြင်း။

(၂) ကိုယ်အမူအရာဖြင့် ထိပါးနှောင့်ယှက်ခြင်း (Gesture-based harassment) – ရိုင်းစိုင်းစွာ စိုက်ကြည့်ခြင်း၊ လေချွန်ခြင်း၊ နမ်းရှုံ့သည့်ပုံစံ အသံများ ပြုလုပ်ခြင်း။

(၃) အွန်လိုင်းမှ ထိပါးနှောင့်ယှက်ခြင်း (Online harassment) – ညစ်ညမ်းသောစာများ သို့မဟုတ် ညစ်ညမ်းပုံများ ပေးပို့ခြင်း၊ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ပိုစ့်များတွင် ထိပါးနှောင့်ယှက်သော မှတ်ချက်များ ရေးသားခြင်း။

(၄) ကိုယ်ထိလက်ရောက် ထိပါးနှောင့်ယှက်ခြင်း (Physical harassment) – သဘာတူ ညီချက်မရှိဘဲ ထိတွေ့ကိုင်တွယ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပွေ့ဖက်ခြင်း။

(၅) အာဏာကိုအလွဲသုံးစားလုပ်ပြီး ထိပါးနှောင့်ယှက်ခြင်း (Harassment involving abuse of power) – အထက်လူကြီးက လက်အောက်ငယ်သားကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ပတ်သက်၍ ဖိအားပေးခြင်း သို့မဟုတ် အကျပ်ကိုင်ခြင်း။

ပြစ်ဒဏ်သစ်များ

အထွေထွေ ထိပါးနှောင့်ယှက်မှု – ကာယိန္ဒြေ၊ ယုတ်ညံ့သော အဆင့်သို့ မရောက်သော်လည်း စိတ်ထိခိုက်စေခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ပျက်စေခြင်း။

ပြဏ်မှုအနေဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁ နှစ်အထိဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) ငွေဒဏ် ဘတ် ၂၀,၀၀၀ အထိ ဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) ပြစ်ဒဏ်နှစ်ရပ်လုံးဖြစ်စေ ချမှတ်ခံရမည် ဖြစ်သည်။

ထပ်ခါတလဲလဲ ကျူးလွန်ခြင်း/ နေ့စဉ်ဘဝကို အနှောင့်အယှက်ပေးခြင်း – ထပ်တလဲလဲ ပြုမှုခြင်း သို့မဟုတ် ကျူးလွန်ခံရသူကို ပုံမှန်ဘဝနေထိုင်မှုကို ဟန့်တားခြင်း။

ပြစ်ဒဏ်အနေဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ်အထိဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) ငွေဒဏ် ဘတ် ၄၀,၀၀၀ အထိဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) ပြစ်ဒဏ်နှစ်ရပ်လုံးဖြစ်စေ ချမှတ်ခံရမည် ဖြစ်သည်။

အများပြည်သူရှေ့ အရှက်ခွဲခြင်း/ အွန်လိုင်းမှ ထုတ်ဖော်ဖွင့်ချခြင်း – အများပြည်သူ၊ အခြားသူများရှေ့တွင် ဖြစေ၊ ကွန်ပျူတာစနစ်များမှတင်ဆင့် ပြလုပ်ြခင်း (ဥပမာ- အရှက်ရစေမည့် ပိုစ့်များ သို့မဟုတ် ညစ်ညမ်းစကားများ)

ပြဏ်ဒဏ်အနေဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်အထိဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) ငွေဒဏ် ဘတ် ၆၀,၀၀၀ အထိဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) ပြစ်ဒဏ်နှစ်ရပ်လုံး ချမှတ်ခံရမည် ဖြစ်သည်။

အာဏာရှိသူမှ ကျူးလွန်ခြင်း – အလုပ်ရှင်၊ အထက်လူကြီး၊ ဆရာ သို့မဟုတ် အုပ်ထိန်းသူ ကဲ့သို့သော အာဏာရှိသူမှ ကျူးလွန်ခြင်း။

ပြဏ်ဒဏ်အနေဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်အထိဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) ငွေဒဏ် ဘတ် ၆၀,၀၀၀ အထိဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) ပြစ်ဒဏ်နှစ်ရပ်လုံး ချမှတ်ခံရမည်ဖြစ်သည်။

ကလေးသူငယ်အပေါ် ကျူးလွန်ခြင်း – အသက် ၁၅ နှစ်နှင့်အောက် ကလေးသူငယ်များအပေါ် ကျူးလွန်ခြင်း။

အမြင့်ဆုံးပြစ်ဒဏ်အနေဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ်အထိဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) ငွေဒဏ် ဘတ် ၁၀၀,၀၀၀ အထိဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) ပြစ်ဒဏ်နှစ်ရပ်လုံး ချမှတ်ခံရမည် ဖြစ်သည်။

ထိပါးနှောင့်ယှက်ခံရပါက မည်သို့ လုပ်ဆောင်ရမည်နည်း

မိမိဘက်မှ သဘာမတူကြောင်း ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြောပါ – ချက်ချင်း ငြင်းဆိုပါ။
သက်သေ အထောက်အထားများ သိမ်းဆည်းထားပါ – ချက်တင် (Chat) မှတ်တမ်းများအား Screenshot ရိုက်ထားခြင်း၊ အသံဖိုင် သို့မဟုတ် ဗီဒီယိုဖိုင်များ သိမ်းဆည်းထားပါ။

ရဲစခန်းတွင် တိုင်ကြားပါ – ဥပဒေအသစ်တွင် ပြတ်သားသော ရာဇဝတ်ပြစ်ဒဏ်များ သတ်မှတ်ထားသည့် အတွက် သိမ်းဆည်းထားသော သက်သေများနှင့်အတူ ရဲစခန်းသို့ သွားရောက်တိုင်ကြားလိုက်ပါ။

ထိုင်းအစိုးရက ထုတ်ပြန်သော အဆိုပါဥပဒေအသစ်သည် ဂျန်ဒါမရွေး လူသားအားလုံး၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသဖြင့် ပြင်းထန်သည့် အရေးယူဆောင်ရွက်မှု ဖြစ်သည်။